قطرهء ساخته از حسل ، برگ صنوبر ، ثمر غار ، نيز دارويى خوب است . راجع به علاج بيماريهاى مشترك و به‌ويژه بيماريهاى سرد ، به بحثهاى ذكرشده در باب سنگينى و درد گوش ، چندان‌كه دانسته‌اى دقت كن ! فصل ششم چرك و ريم و قرحهء گوش نخست بايد خوراكهاى لطيف و توليد كنندهء خلط خوب ، از سبزى و گوشتها به بيمار داد تا حالت مزاجى را به سوى اعتدال بكشاند . اگر مزاج تعديل يافت ، آب جو و امثال آن را تناول كند . ورزش خفيف باشد . وسيلهء عطسه‌آور و غرغره‌ها ماده را به سوى بينى و دهان سوق دهد . قرحه از دو حال خارج نيست : يا آشكار است و ديده مىشود ؛ يا پنهان است و در ژرفا قرار گرفته . قرحهء ديدنى را با سركه و آب يا با اسكنجبين و آب يا با عسل و آب يا شراب يا گل محمدى و آس در عسل پخته بشوى . بعدا چيزهايى را كه خشكاننده هستند ، مانند سوختهء زاج و غيره در گوش پف كن ! روغن شاهدانه در علاج چرك و ريم مفيد است ، بهتر است كه اگر چرك و ريم قرحه زياده از حد نيست ، در برگرداندن و منع آن نكوشيد . بايد با دارويى مانند روغن گل ، قرحه را بشورى و پاك سازى . افشرهء برگ زيتون و عسل نيز قطرهء خوبى است . اگر در ژرفا و عمق است و ناپيداست ، دو حالت دارد : يا نو برآمده است يا كهنه و ديرپا . اگر نو است ، شياف خشخاش شاخدار با سركه ، يا شياف گل و مرّ با الوا در عسل ، يا در شراب در گوش كنند . آب‌غوره نيز خوب است و به‌ويژه اگر با عسل باشد . افشرهء برگ بيد ، آب‌پز برگ بيد ، يا سوختهء شب يمانى ( زاج بلورى ) و مرّ هريك يك درهم با عسل كوبيده شود و با پشم در گوش كنند . يا خون سياوشان و كف دريا و انزروت و بورك ارمنى و مرّ و شياف خشخاش شاخدار همه به يك اندازه بر فتيله‌اى پاشند كه به عسل آلوده است ، و در گوش كشند . اگر درد داشت ، ريم آهن كه كتيرا در آن ساييده با مسكن درد ، از قبيل روغن بادام با مرّ ، الوا ، زعفران معالجه شود . اگر نياز بود كمى افيون با آن مخلوط شود . داروى زنجفيل شامى هم نافع است ، كه با اينكه خشكاننده است مسكن درد هم هست . داروهاى تركيبى - كه در اقرابادين آمده‌اند - خوبند . قرصهاى اندران ( انزروت ، نسخه ) نيز بهره رسانند . هستهء هليله و مازوج بسوزند و با روغن خيرى و « ته‌نشين بزر ؟ » ، « مرهم سفيدآب » و مرهم « زيرهء